شعر درباری از بحثبرانگیزترین عرصههای سنت ادبی فارسی در سدههای میانه بهشمار میرود و طی سدههای متمادی، دربار سلاطین نهتنها مرکز سیاست و قدرت بود بلکه کانونی برای تبلیغ فرهنگ، هنر و ادبیات بهحساب میآمد و میتوان گفت بخش عظیمی از میراث ادبی ایرانیان در همین بستر شکل گرفت و در سایه حمایت ارباب قدرت پرورش یافت.
در عین حال غالب محققان معمولاً با نگاهی تقلیلگرایانه به آن مینگرند و شعر درباری را به مدایح پرزرقوبرق و تصنعی محدود میکنند؛ بهگونهای که آن را در تقابل با «شعر حقیقی» یا «شعر الهامیافته» قرار میدهند. از این منظر، فقط شعر غنایی و خاصه عرفانی جایگاه اصیل مییابد و شعر درباری به دلیل وابستگی به قدرت و بازتاب ارزشهای درباری از قدر و قیمت چندانی برخوردار نیست.
استاد فقید، جولی اسکات میثمی (۲۰۲۱-۱۹۳۷) از پژوهشگران سرشناس حوزه ادبیات فارسی و عربی در کتابی که بهتازگی با نام «شعر درباری فارسی در سدههای میانه» با ترجمه سعید مزروعیان به بازار آمده در طی هفت فصل کوشیده این نگاه رایج را نقد کند و با نشاندادن جنبههای کمتردیدهشده شعر درباری به بازاندیشی در آن بپردازد.
نویسنده با دقت در منابع و سنتهای ادبی، شعر درباری را نه صرفاً ابزاری در خدمت قدرت، بلکه بهمنزله عرصهای چندلایه و پویا بازخوانی کرده که در آن اخلاق، سیاست، عشق و هنر درهم تنیده شدهاند. بازخوانی سنت شعر درباری ضمن آنکه به ما کمک میکند از داوریهای منفی و کلیشهای در این زمینه فاصله بگیریم تصویری پیچیدهتر و دقیقتر از سیر تحول شعر فارسی در سدههای میانه عرضه میکند.
نویسنده در فصل اول با نام «شاعر و دربار در ایران» درباره زبان و عشق درباری و شاعرانگی تشبیه در شعر نو فارسی توضیح داده و در فصل دوم با نام «شعر مدحی، قصیده و کاربردهای آن» به بررسی سیر تحول شعر مدحی و سابقه تاریخی آن پرداخته است و «داستان عاشقانه؛ زبان تجربه»، «رمانس؛ شخصیت به مثابه نماد اخلاقی»، «رمانس به مثابه آینه؛ تمثیلهایی از پادشاهی و عدالت»، «غزل؛ آرمانهای عشق» و «نتیجهگیری؛ هنر شاعر درباری» عنوان فصلهای سوم تا هفتم را شامل میشوند. سرانجام جولی اسکات میثمی در پایان کتاب تاکید کرده که این پژوهش باید به منزله درآمدی بر تحقیقات گستردهتر و تخصصیتر بعدی در زمینه مبانی فلسفی و کیهانشناختی نهفته در سنت شعری نگریسته شود.
انتشارات مروارید بهتازگی این کتاب را با ترجمه سعید مزروعیان در ۳۵۰ صفحه و با قیمت ۹۸۰ هزار تومان عرضه کرده است.
منبع: ایبنا