اخیراً وزیر خارجه یک کشور ۲۵۰ ساله، به دلیل بی‌اطلاعی از تمدن و فرهنگ ایران، سخنانی خام و بی پایه بر زبان آورده است. او نمی‌داند که تمدن و فرهنگ ایران، یکی از ستون‌های اصلی شکل‌گیری تمدن غرب بوده است
دبا: اخیراً وزیر خارجه یک کشور ۲۵۰ ساله، به دلیل بی‌اطلاعی از تمدن و فرهنگ ایران، سخنانی خام و بی پایه بر زبان آورده است. او نمی‌داند که تمدن و فرهنگ ایران، یکی از ستون‌های اصلی شکل‌گیری تمدن غرب بوده است … بر این باورم که این خدمات را باید در حوزه‌های مختلف از جمله فلسفه، علم، معماری، حکمرانی و هنر ونظایر آن را کاوید و به طرق گوناگون به جهانیان عرضه کرد.
فلسفه و جهان‌بینی: نفوذ اندیشه ایرانی
انتقال جهان‌بینی ایرانی به غرب، به‌ویژه در عصر هخامنشی، از طریق سه دانش فلسفهٔ آفرینش، نجوم و پزشکی به یونان صورت گرفت.
تأثیر بر فلاسفهٔ یونان: مفاهیم ایرانی مانند ثنویت (تضاد خیر و شر) و اعتقاد به سال کیهانی دوازده‌هزارساله در آثار افلاطون، به‌ویژه در رسالهٔ «آلکیبیادس»، بازتاب یافته است.
زرتشت و ادیان غربی: اندیشه‌های زرتشت دربارهٔ خدای یگانه، نبرد خیر و شر، بهشت و جهنم و پایان جهان، پیش‌درآمدی بر باورهای اصلی ادیان یهودیت، مسیحیت بوده است.
تأثیر بر رنسانس و روشنگری: فیلسوفان و دانشمندان ایرانی ، تأثیری محوری بر آثار متفکران رنسانس و روشنگری اروپا داشتند. برای مثال، هگل در «پدیدارشناسی روح» از زرتشت و ابن‌سینا الهام گرفته است.
علم و دانش: از جبر تا نجوم
دانش ایرانیان، پلی برای انتقال علوم از شرق به غرب بود.
ریاضیات: خوارزمی با بنیان‌گذاری جبر و معرفی الگوریتم، پایه‌های علوم رایانه را بنا نهاد.
پزشکی و شیمی: زکریای رازی به‌عنوان پدر شیمی تجربی، الکل و اسید سولفوریک را کشف کرد. کتاب «قانون» ابن‌سینا نیز در پزشکی، تا قرن‌ها مرجع دانشگاه‌های اروپایی بوده است.
نجوم: دانشمندان ایرانی مانند ابوریحان بیرونی محاسبات دقیقی دربارهٔ زمین انجام داده‌اند. ابوریحان بیرونی را می‌توان پایه‌گذار دانش مردم‌شناسی نیز دانست.
معماری و فناوری: از قنات تا گنبد و بادگیر
معماری: برخی پژوهشگران معتقدند عناصر معماری گوتیک، مانند طاق‌های جناغی و قوس‌های معلق، نخست در ایران شکل گرفته و سپس به اروپا منتقل شده است. همچنین فناوری ساخت گنبدهای دوپوسته از ایران به ایتالیا راه یافت.
فناوری آب (قنات): سیستم قنات، شاهکار مهندسی ایرانی برای انتقال آب در مناطق خشک بود که در دورهٔ هخامنشی به مصر و سپس به سایر نقاط جهان از جمله یونان و روم گسترش یافت.
سیستم ارتباطات: ایرانیان سیستم راه‌ها و خدمات پستی کارآمدی توسعه دادند که بعدها الگویی برای امپراتوری روم شد.
حکمرانی و حقوق: میراث هخامنشی
الگوی حکمرانی: سیستم ساتراپی هخامنشی که قدرت مرکزی را با خودمختاری منطقه‌ای ترکیب می‌کرد، الگویی اولیه برای مدل‌های حکمرانی چندسطحی و فدرال مدرن است.
منشور کوروش: سیاست تساهل مذهبی و فرهنگی کوروش بزرگ، که در منشور کوروش تجلی یافته، الهام‌بخش مفاهیم مدرن حقوق بشر و مدیریت امپراتوری‌های چندفرهنگی بوده است.
هنر و ادبیات: از مینیاتور تا شعر
هنر: هنر ایرانی، به‌ویژه نگارگری (مینیاتور)، الهام‌بخش هنرمندان بزرگ غربی مانند گوگن، ماتیس و کاندینسکی بوده است.
ادبیات: شاعران ایرانی مانند عطار، حافظ و مولوی بر نویسندگان غربی مانند میلتون، گوته و امرسون تأثیر انکار ناپذیری گذاشته‌اند. رباعیات خیام نیز یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار ادبی ایرانی در غرب است.
بازی‌ها: ایرانیان چوگان و شطرنج را به جهان عرضه کردند و قواعد شطرنج را به شکل امروزی آن تغییر دادند.
جمع‌بندی
خدمات تمدن ایران به غرب، یک میراث چندوجهی و عمیق است. این تأثیرات از اندیشه‌های فلسفی زرتشت و مفاهیم حکمرانی کوروش آغاز شده و در قالب دستاوردهای علمی، فناوری‌های مهندسی و هنرهای زیبا تا دوره‌های رنسانس و روشنگری در اروپا ادامه یافته است. ایران نه فقط یک امپراتوری، بلکه یک کانون تولید و انتقال اندیشه و تمدن بود که حلقهٔ اتصال دانش شرق و غرب به شمار می‌رفت.در این باره ، سخن ها بسیار است …
این وظیفهٔ ایران‌شناسان است که جهانیان، بویژه مدیران جوامعی که اغلب تازه به دوران رسیده‌اند، را از خدمات و تأثیرگذاری تمدن و فرهنگ ایرانی بر تمدن غرب آگاه سازند و آنان را از اشتباهات آشکار و ناآگاهی عمدی یا سهوی بیرون بیاورند…
کیانوش کیانی هفت لنگ
نویسنده و پژوهشگر