ادبیات فارسی، تبلور شکوه اندیشه و معنویت ایرانیان است. در این میان، کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی با برخورداری از منابع متنوع مطالعاتی، فرصتی بیبدیل برای پژوهشگران و دوستداران شعر و ادب فراهم کرده است. در ادامه، حجتالاسلاموالمسلمین سیدجلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، به مناسبت فرارسیدن «روز شعر و ادب فارسی»، ما را با مجموعهای از منابع مطالعاتی کتابخانه این آستان مقدس در این حوزه، آشنا میکند.
صیانت از نسخههای خطی ادبی
رئیس سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی اظهار میکند: هشت هزار و 900 نسخه خطی در موضوع ادبیات به زبانهای عربی و فارسی در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری میشود که «شرح دیوان تمیم بن مقبل»، کتابت شده در سال 380 هجری قمری، کهنترین نسخه خطی در موضوع ادبیات این کتابخانه به شمار میآید.
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی در معرفی دو نسخه خطی این کتابخانه در حوزه شعر فارسی میافزاید: کلیات سعدی که توسط «محمد عبداللطیف محمد العقاقیری»، بهخط نستعلیق 25 سطری بر روی 383 برگ کاغذ نخودی، در ابعاد 14 در 21 سانتیمتر، در سال 766 هجری قمری در شیراز کتابت و با تیماج قهوهای، تجلید شده است، از جمله این آثار بیبدیل است.
وی میگوید: در این اثر، عناوین به شنگرف و لاجورد، جداول اوراق نسخه نیز به زر و تحریردار و لاجورد است. این نسخه کلیات سعدی در مردادماه 1349 توسط آستان قدس رضوی خریداری شده است.
رئیس سازمان از کتاب خمسه نظامی که در سال 799 هجری قمری کتابت شده است، بهعنوان یکی دیگر از نسخههای ارزشمند در حوزه ادبیات فارسی کتابخانه حرم رضوی نام میبرد که توسط سیدجلالالدین تهرانی در مردادماه 1361، وقف کتابخانه این آستان مقدس شده است.
وی بیان میکند: این اثر به همت «احمد بن محمد ملقب به نظام»، بهخط نسخ آمیخته به تعلیق چهار ستونه 25 سطری، بر روی 254 برگ کاغذ حنایی، در ابعاد 14 در 21 سانتیمتر نوشته و با قهوهای ضربی تجلید شده است. نسخه حاضر دارای پنج کتیبه مذهب و مُنقش به لاجورد و طلاست. همچنین نام هر منظومه و جداول اوراق به زر تحریردار مزین است.
وجود 4900 کتاب چاپ سنگی ادبی فارسی
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی میگوید: در حال حاضر، چهار هزار و 900 نسخه چاپ سنگی در موضوع شعر و ادب فارسی در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری میشود که قدیمیترین اثر این مجموعه، «کلیات سعدی» بهخط نستعلیق است.
وی ادامه میدهد: این کتاب کلیات سعدی به اهتمام محمدتقی حسنی حسینی در سال 1257 هجری قمری، در 438 صفحه، در قطع وزیری در تبریز به چاپ رسیده است. اثر حاضر اهدایی منوچهر شادلو در اردیبهشت 1376 به کتابخانه آستان قدس رضوی است.
رئیس سازمان بیان میکند: از دیگر آثار نفیس چاپ سنگی این کتابخانه در موضوع شعر فارسی میتوان به کتابی با عنوان «نیرنگ عشق»، اثر محمد اکرم غنیمت پنجابی اشاره کرد که در سال 1261هجری قمری توسط ناشر میرحسن رضوی در قطع وزیری در مطبعه(چاپخانه) حسنی در لکهنو هند، به چاپ رسیده است.
وی تصریح میکند: این نسخه در اسفندماه 1395 توسط قائد شهید(رضوانالله تعالی علیه) به کتابخانه آستان قدس رضوی اهدا شده است.
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی میگوید: همچنین «شاهنامه» چاپ سنگی منتشر شده در سال 1266 هجری قمری، از جمله کتابهای نفیس و ارزشمند مصور در حوزه شعر و ادب فارسی این کتابخانه به شمار میآید که مشتمل بر چهار مجلد همراه با ملحقات و فرهنگ لغت، است.
وی میافزاید: این کتاب که به تصحیح محمدباقر تاجر شیرازی و کتابت رضا بن احمد حسینی شیرازی بهخط نستعلیق، در قطع وزیری بزرگ توسط «کنت راوکر سناجي» در بمبئی هند، به چاپ رسیده، توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در اردیبهشتماه 1378 به کتابخانه این آستان مقدس تقدیم شده است.
وی ادامه میدهد: همچنین میتوان از کتاب چاپ سنگی «خمسه نظامی» که در سال 1264هجری قمری به کتابت علی اصغر به خط نستعلیق، منتشر شده است، نام برد. این اثر، ناقصالاخر و مصور است و توسط اصغر اصغرزاده موسوی در دیماه 1375 به کتابخانه آستان قدس رضوی اهدا شده است.
دسترسی به منابع چاپی و دیجیتال
رئیس سازمان همچنین میگوید: در مجموع، 40 هزار و 520 عنوان کتاب چاپی فارسی و 580 عنوان پایاننامه با موضوع شعر فارسی در این سازمان در دسترس اهل کتاب و کتابخوانی قرار دارد.
وی اضافه میکند: در تالار مطالعه کتابهای خارجی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نیز آثاری از شاعران فارسیزبانی همچون سعدي، حافظ، خیام، فردوسی، عطار، جامي، مولوي، رودكي و شهریار، به زبانهای مختلف دنیا نظیر انگلیسی، فرانسه، آلمانی، ازبکی، صربی، مالایی، چینی، پشتو، ترکمنی، اردو و تاجیکی وجود دارد.
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی ادامه میدهد: کتابخانه دیجیتال نیز بهعنوان یکی از ارکان مهم پژوهشی و اطلاعرسانی سازمان، منابع دیجیتال ارزشمندی در حوزه شعر و ادب فارسی شامل 6 هزار و 250 نسخه خطی، چهار هزار و 350 کتاب چاپ سنگی، 205 هزار و 850 جلد کتاب چاپی، 1200 جلد کتاب الکترونیکی، 574 پایاننامه و 255 مقاله، گردآوری کرده است.
وی خاطرنشان میکند: علاوهبر این، کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی با سازماندهی و ارائه دادهها در قالب دو پایگاه تخصصی و مرجع در حوزه ادبیات فارسی اعم از پایگاه موضوعی «پارسی پل» و پایگاه موضوعی «حکیم نظامی»، گنجینه اطلاعاتی ارزشمندی را در اختیار کاربران قرار داده است.
وی میگوید: در پایگاه دیجیتال پارسی پل، بیش از هزار رکورد اطلاعاتی شامل کتاب، مقاله و اسناد ادبی با هدف تسهیل دسترسی به منابع پژوهشی شعر کلاسیک و معاصر پارسی و در پایگاه دیجیتال حکیم نظامی نیز بیش از هزار رکورد مستند و پژوهشی تخصصی با محوریت آثار منظوم و منثور نظامی گنجوی، تصحیحات، شرحها و مقالات پژوهشی مرتبط، وجود دارد.
منبع: کتابخانه آستان قدس رضوی