شخصیت سعدی به همان اندازه که در نظم و نثر سهل و ممتنع است، پیچیده بغرنج و معماگونه است. سعدی فقیه شافعی است، متکلم اشعری در نظامیه است، سعدی به نظامیه وفادار نماند چون فرزند شیراز و رند عالم بود. اخلاق، سیاست و تدبیر در سخن سعدی درخشان است. متفکری غربی گفته و درست گفته است که گلستان و بوستان در حد انجیلهای مقدس هستند. شعر به قدرت خیال زنده است و سعدی در قدرت خیال و توانایی عقل کم نظیر است و سخن سعدی جمع بین عقل نظری و عملی است.
سعدی تنها استاد اخلاق و سخن و ادیب نیست، سعدی یک عارف بزرگ و حکیم بزرگ است. مثلا میسراید: گر مخیر بکنندم به قیامت که چه خواهی/ دوست ما را و همه نعمت فردوس شما را. سعدی آنقدر فصیح بود که ماییم که ۷۰۰سال است به زبان او سخن میگوییم. او در گلستان از حضرت رسول (ص)نقل کرده است که من وقتهایی دارم که در آن وقت هیچ پیغمبر و فرشتهای نمیتواند حضور داشته باشد. سعدی آن وقت را همان وقتی تعبیر کرده که انسان با حق تعالی خلوت میکند.
غلامحسین ابراهیمی دینانی
منبع: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به نقل از ایبنا