افضل‌الدین بدیل بن علی خاقانی شروانی (۵۲۹–۵۹۵ ق)، بی‌گمان یکی از بزرگ‌ترین، غامض‌ترین و چیره دست‌ترین قصیده‌سرایان تاریخ ادبیات فارسی است. خاقانی که در ادبیات فارسی به «حسان‌العجم» ملقب است، در زبان و ادبیات عرب نیز تسلطی مایه اعجاب و شگفتی داشت؛ اما اشعار عربی او قرن‌ها در نسخه‌های خطی و چاپ‌های سنتی دیوانش، دست‌نخورده مانده است.
کتاب «غرائب الاشعار: تصحیح انتقادی اشعار عربی خاقانی به انضمام شرح و ترجمه» پژوهش یوسف اصغری‌بایقوت (با ویراستاری مهدی دهرامی) است که توسط انتشارات دانشگاه جیرفت به چاپ رسیده است.
در این کتاب اشعار عربی خاقانی بر اساس چهار نسخه معتبر خطی (لندن، مجلس ۱، مجلس ۲، پاریس) و سه نسخه چاپی معروف (عبدالرسولی و سجادی و کزازی) و نیز با توجه به معیارهایی چون زبان و بیان و سبک شاعر تصحیح شده است. در میان نسخ موجود و معروف از دیوان خاقانی نسخه مجلس ۱ را می‌توان فعلا معتبرترین نسخه دیوان خاقانی تلقی کرد چه هم از قدمت واصالت بیشتری برخوردار است و هم ضبط‌های فاسد در آن نسبت به نسخ دیگر اندک است. به همین دلیل این نسخه اساس قرار گرفته است.
در نوشته پشت جلد کتاب می‌خوانید: «در این سطور بحث ما بر سر اشعار عربی خاقانی است که همچون اشعار فارسی وی سخت مبهم و دشوار می‌نماید. بخشی از این دشواری را باید ناشی از عدم ضبط صحیح نسخه‌های خطی و چاپی و بخشی دیگر آن را مربوط به ویژگی سبک خاص شاعری وی دانست. نیز سروده شدن این اشعار به زبان عربی خود به‌خود دشواری آن را دوچندان کرده است. البته عدم توجه محققان به این بخش از اشعار خاقانی خود عامل مهم دیگری است که موجب گردیده است که دشواری و آشفتگی آن همچنان به قوت خود باقی بماند.
اشعار عربی خاقانی با آنکه غرائب است اما همچنان غریب مانده است به طوری که کمتر محققی را از گذشته تاکنون می‌توان یافت که از اشعار عربی خاقانی سخنی درخور گفته باشد. استقرایی که در چند اثر معروف صورت گرفت این گفته را تایید می‌کند. تسلط بی‌حدوحصر خاقانی بر زبان عربی و ریزه‌کاری‌های آن مایه اعجاب است. سرودن اشعاری با قافیه‌های دشوار و هنری، رعایت اعنات و لزوم مالایلزم و مضمون‌سازی از تمامی معلومات خود نشان‌دهنده تسلط و آشنایی او بدین زبان است.»
انتشارات دانشگاه جیرفت به‌تازگی این کتاب را در ۲۸۴ صفحه و با قیمت ۴۰۰ هزار تومان عرضه کرده است.
منبع: ایبنا