در میان آثار تقدیر شده دهمین دوره جشنواره بینالمللی شعر فجر، کتاب پژوهشی «مکتب هرات و شعر فارسی» تألیف حسن نصیری جامی، شایسته تقدیر بخش «درباره شعر» شناخته شد. این کتاب به بررسی یکی از درخشانترین ادوار تاریخ فرهنگی ایران میپردازد که در آن شعر و هنر در کانونی واحد به نام هرات، به شکوفایی دست یافتند.
حسن نصیریجامی (متولد ۱۳۴۵، تربتجام) پژوهشگر، مصحح و دانشآموخته دکترای زبان و ادبیات فارسی است. از جمله فعالیتهای اجرایی وی میتوان به ریاست دانشگاه فرهنگیان خراسان رضوی (پردیس شهید بهشتی) و ریاست امور هنری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان خراسان اشاره کرد.
عمده فعالیتهای پژوهشی نصیریجامی بر تصحیح و تحلیل متون کهن، به ویژه آثار مرتبط با عرفان و ادبیات خراسان متمرکز است و از جمله آثار تألیفی او میتوان به «شاه قاسم انوار (۷۵۷ – ۸۳۷ ق)؛ بررسی احوال و آثار»، «دلدادگی و خنیاگری در شاهنامه؛ بررسی ساختار و درونمایه داستانهای دلدادگی و خنیاگری» و «آن سلطان دنیا و دین؛ ابراهیم ادهم از پادشاهی تا …» اشاره کرد.
وی همچنین مصحح آثاری مانند «دیوان شاه قاسم انوار»، «رساله سمرقندیه؛ مجموعه مکاتیب شیخ احمد جام»، «رساله در اثبات بزرگی شیخ جام»، «سراجالسائرین»، «بحارالحقیقه»، «حدیقهالحقیقه» و… است.
کتاب «مکتب هرات و شعر فارسی» که به عنوان نامزد نهایی بخش پژوهش سیزدهمین جایزه قلم زرین نیز معرفی شده بود، پژوهشی در ۴۸۲ صفحه است که نویسنده در آن، با نگاهی تاریخی و ادبی، مکتب هنری هرات در عصر تیموری بهویژه دوره شاهرخ و نیز پیوند تنگاتنگ هنر و ادبیات در متون ادبی اعم از شعر و نثر را مورد بررسی و پژوهش قرار داده است.
این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۹۳ توسط نشر مولی منتشر شد و به چاپ دوم نیز رسید.
نصیریجامی در این اثر سعی کرده ضمن نمایاندن جایگاه تاریخی شهر هرات به عنوان کانون ادبی شعر فارسی، چگونگی شکلگیری مکتب هنری هرات در عصر تیموری را بیان کند. این کتاب پانزده سرفصل اصلی دارد که عبارتاند از: «هرات در آینه افسانه و تاریخ»، «هرات از طلیعه شعر فارسی تا آغاز قرن نهم»، «اوضاع سیاسی هرات در قرن نهم»، «اوضاع اجتماعی ادبی هرات در قرن نهم»، «هرات و گرایشهای مذهبی و دینی در قرن نهم»، «عرفان و تصوف در عصر تیموریان»، «هرات و پسندهای ادبی دربار تیموریان»، «ویژگیهای ادبی عصر تیموری»، «مکتب هرات (در هنر)»، «پیوند شعر و هنر»، «فزونی اصطلاحات و مضامین هنری در شعر عصر تیموری»، «قالبهای شعری»، «مضامین شعری»، «تفننجویی» و «از منظر نقد».
همنشینی هنر و ادبیات در قرن نهم و تأثیرگذاری هر یک بر دیگری که به لطف حمایت دولتمردان تیموری از اهالی هنر و ادبیات به وجود آمد، باعث شد در این عصر شاهد ظهور دو اصطلاح «شاعران هنرمند» و «هنرمندان شاعر» باشیم.
همچنین برخلاف بسیاری از منتقدان که این عصر را به دلیل تفننگرایی، لغز، ماده تاریخ، معما، تقلید و تصنعگرایی دوره ایستایی و رکود شعر فارسی میدانند، نویسنده با استناد به آرای پژوهشگرانی چون محمدتقی بهار در «سبکشناسی» و عبدالحسین زرینکوب در «سیری در شعر فارسی» نشان میدهد که این عصر آن گونه که گفته میشد تیره و تار و خالی از ظرایف و ابداعات شاعرانه نبوده و حتی زمینهساز ظهور سبک هندی شده است.
منبع: خانه کتاب و ادبیات ایران