نسخهای خطی از پنج گنج (خمسه) اثر جمالالدین ابومحمّد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤیَّد نظامی گنجوی، متخلص به نظامی، کتابت شده در غره ماه رمضان ۸۲۰ – ۸۲۳ قمری، در مخزن نسخ خطی این سازمان نگهداری میشود.
پنج گنج یا خمسۀ نظامی، یکی از شاهکارهای ادبیات فارسی است و پنج منظومه به نظم، شامل مخزنالاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه (شامل دو بخشِ اقبالنامه و شرفنامه) را دربرگرفته است. منظومههای عاشقانۀ خمسه از مشهورترین و لطیفترین داستانهای عاشقانه فارسی است. بسیاری از شعرای نامدار زبان فارسی از نظامی پیروی و با الهام و تقلید از خمسه، اشعار ماندگاری را خلق کردند، اما هیچ شاعر فارسیزبانی نتوانست منظومۀ عاشقانهای در سطح کار نظامی گنجوی خلق کند. خمسه از همان آغاز سرایش، مورد توجه هنرمندان کتابآرا قرا گرفت و نسخههای باشکوهی از خود به یادگار گذاشته است.
نسخه موجود در سازمان به خط نسخ و نستعلیق تحریری، چهار ستونی در ۲۸۴ برگ و دارای عناوینی به خط رقاع است. این نسخه بر روی کاغذ شرقی نخودی کتابت شده و آغاز هر بخش آن با کتیبه مذّهب با نقوش اسلیمی به زر و آبی به شیوه دوره تیموری و همچنین زرنویسی عناوین تزئین شده است. جلد این اثر به رنگ لاکی و بوم مرقش با طرح لچک، ترنج و سرترنج با نقوش گل صدتومانی، قرنفل، بوته گل نرگس و… است. زمینه جلد آن با نقشهای زرّین اسلیمی و ختایی و تسمهاندازی با نقوش گیاهی و جدول چندخطی به زر، زیبایی این اثر را دوچندان نموده است. آستر آن نیز با رنگ لاکی بر بوم قرمز، طرحی از گل نرگس و بنفشه را به نمایش میگذارد.
نسخه حاضر به شماره بازیابی ۹۸۴۶-۵ در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری میشود.
منبع: کتابخانه ملی