درباره ما
العُلی مَحظورهٌ اِلّا عَلی
مَن بَنی فَوق بناءِ السَلّفِ
(به نقل از قابوس نامه)
«ترقّی و تعالی (در هیچ ملّت و جامعه ای) ممکن نیست، جز آنکه اساس (سازوکار خود را) بر پایۀ (اندیشه ها و دستاوردهای علمی) پیشینیان بنا نهد.»
“زبان پارسی از آن زبانهای است که مانند دفینه های فرعونی یا آثار هخامنشی بخش بیشترین آن هنوز در زیر خاک پنهان است، برخی از آن مکشوف و بهری نیمه مکشوف، قسمی ضایع شده و پارهای در ژرفای خاک زمین سالم و زیبا باقی است که بایستی از روی تخصّص و علم آنها را بیرون آورد و گرد و خاک فراموشی و نابودگی را از رخسار آنها زدود و هرگاه از روی بیعلمی بخواهند آنها را بیرون آورند ضایع خواهد شد و زیانش از سود بیشتر خواهد بود.” (محمد تقی بهار [ملکالشعراء]، تعلیم زبان فارسی و کتابهایی که لازم داریم، مجلّۀ تعلیم و تربیت، خرداد و تیر ۱۳۱۷، سال هشتم، شمارۀ ۳ و ۴٫)
مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب
تأسیس 1372
نسخههای خطّی فارسی و عربی، در حقیقت كارنامۀ دانشمندان بزرگ و نوابغ فكری عالم اسلام و هویتنامۀ مسلمانان جهان به ویژه ایرانیان است كه در فراهم آوردن آن سهم ارزندهای داشتهاند و بر عهدۀ هر نسلی است كه این میراث پرارج را پاس دارد و برای شناخت فرهنگ و ادب و سوابق علمی خود به احیاء و بازسازی آن اهتمام ورزد. علاوه بر احیاء و بازسازی، نخبگان هر نسلی موظفند این میراث ارزشمند را با رنگ و بویی آشنا برای نسل خویش عرضه كنند.
برای احیاء متون خطی در قبل و بعد از انقلاب كوششهای بسیار انجام شده كه حاصل آن انتشار صدها كتاب و رسالۀ ارزشمند است که تصحیح برخی از آنها نیز به روش علمی نبوده است. از این رو با توجه به دغدغههای ملّی و فرهنگی و ضرورتهای علمی، تشكیل مؤسسهای برای احیاء میراث ایرانی اسلامی ضروری مینمود. مؤسسهای كه در صدد بازیابی و تصحیح میراث كهن و مكتوب برآید.
مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب در سال 1372 به قصد حمایت از کوششهای محققان و مصححان و احیاء و انتشار مهمترین آثار مکتوب فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی با نام «دفتر نشر میراث مکتوب» با کمک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تأسیس شد. پس از یک دهه فعالیت، نخست به «مرکز نشر میراث مکتوب» و سپس در سال 1384 خورشیدی با دریافت مجوز سه گروه پژوهشی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به «مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب» تغییر نام داد و علاوه بر کار نشر به کار پژوهشی نیز روی آورد.
بخشی از فعالیتها و دستاوردهای 33 سال تلاش این مؤسسه برای معرفی فرهنگ و تمدن ایران اسلامی به شرح زیر است:
- چاپ و انتشار 413 عنوان کتاب در 482 جلد که بیش از 160 عنوان از آن به طور مشترک با انتشارت و مراکز علمی داخلی و خارجی به چاپ رسیده است.
- برگزاری 201 نشست علمی ـ پژوهشی نقد و بررسی كتاب و مباحث متن پژوهی از سال 1382 تا 1405
- برگزاری و مشارکت در برگزاری بیش از 40 کنفرانس داخلی و بینالمللی.
- برگزاری 18 کارگاه آموزشی داخلی و بین المللی.
- شرکت در نمایشگاههای داخلی و بینالمللی.
- طرحهای احیاء و پژوهش میراثهای مشترک شامل:
- میراث مشترک ایران و شبه قاره (هند و پاکستان)
- میراث مشترک ایران و عثمانی
- میراث مشترک ایران و ماوراءالنهر
- طرحهای بزرگداشت و نکوداشت پژوهشگران و دانشمندان از جمله ریچارد فرای، اقبال لاهوری، فرانسیس ریشار، فؤاد سزگین، حسن لاهوتی، عزیزاللّه عطاردی، عبدالحسین حائری، محمد روشن، برت فراگنر، عبدالعلی ادیب برومند، عبدالله نورانی، ایرج افشار، منوچهر مرتضوی، محمد قهرمان، غلامحسین صدریافشار، آذرتاش آذرنوش، آقابزرگ تهرانی، محمدامین ریاحی، جلالالدین همایی، مجتبی مینوی، محمد دبیرسیاقی، مظاهر مصفا، محمدعلی فروغی، غلامحسین یوسفی، احسان اشراقی، مجدالدین کیوانی، محسن جعفریمذهب، شهریار عدل، محمد پروین گنابادی، جواد حدیدی، غلامرضا جمشیدنژاد اول، محمدتقی دانشپژوه، عبدالحسین نوایی، امیربانو کریمی.
- طرح ارجنامهها (شرح احوال و آثار بزرگان و نویسندگان در حوزه نسخههای خطّی)
- طرح مجموعههای چاپ نسخه برگردان (فاکسیمیله).
- مشارکت در پروژۀ بانك اطلاعاتی نسخههای خطّی ایران و اسلام
- انتشار كتابشناسیها و فهارس نسخههای خطی ایران و شبه قاره.
- طرح شناسایی ميراث اسلام و ايران در كتابخانههاى تركيه (شناسايى و گردآورى تصاوير 1000 نسخۀ نفيس فارسى و شيعى و حوزه فرهنگ و تمدن اسلامى)
- انتشار دو فصلنامۀ آینۀ میراث که 75 شمارۀ اصلی و 40 شماره ضمیمۀ آن به چاپ رسیده است. این فصلنامه از شمارۀ 50 با مجوز علمی- پژوهشی منتشر شده است.
- انتشار دو ماهنامۀ گزارش میراث که تا کنون 101 شمارۀ اصلی و 12 شماره ضمیمۀ آن منتشر شده است.
- انتشار دو فصلنامۀ میراث علمی اسلام و ایران که 28 شمارۀ اصلی و 4 پیوست از آن عرضه شده است.
- کسب 130 عنوان برگزیده و شایستۀ تقدیر در جشنوارههای داخلی و بینالمللی.
- عضویت در انجمن نسخههای خطی اسلامی(TIMA)
- عضویت در انجمن جوامع فارسیزبان (ASPS)
- ایجاد پایگاه اینترنتی میراث مكتوب به نشانی mirasmaktoob.com
- ایجاد پایگاه فروش اینترنتی آثار مؤسسه به نشانی net. www
- ایجاد و راه اندازی سامانه نشریۀ علمی پژوهشی آینۀ میراث به نشانی am-journal.ir از سال1391 تا سال 1404.
- دیجیتالی کردن تمامی کتابهای مؤسسه.
- تهیۀ نرم افزار «کتابخانۀ میراث مکتوب» شامل 201 عنوان از آثار با همکاری مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور).
- دیجیتالی کردن کل نشریات مؤسسه (دو فصلنامۀ آینه میراث و ضمیمههای آن، دو ماهنامۀ گزارش میراث و ضمائم آن، دو فصلنامۀ میراث علمی اسلام و ایران).
- پیگیری و ثبت روز 19 اردیبهشت به عنوان روز «اسناد ملی و میراث مکتوب» در دبیرخانۀ شورای فرهنگ عمومی و ثبت آن در تقویم رسمی کشور.
- پیگیری و ثبت روز 21 اسفند به عنوان روز «بزرگداشت حکیم نظامی گنجوی» در دبیرخانۀ شورای فرهنگ عمومی و ثبت آن در تقویم رسمی کشور.
- تهیه و فروش نسخۀ اندرویدی و دیجیتالی آثار روی برنامۀ طاقچه، کتابخوان نور، پاتوق کتاب برای دسترسی و مطالعه روی تلفن همراه و تبلت.
- برگزاری 116 نشست و دیدار دوستانه با عنوان «شوق دیدار« با حضور اساتید و پژوهشگران برجستۀ حوزۀ علوم انسانی و تصحیح متون کهن، ایران شناسی و اسلام شناسی در آخرین چهارشنبۀ هر ماه از سال 1390 تا 1405.
- شناسایی، تهیه و گردآوری بیش از یکصد و ده هزار تصویر یا لوح فشرده نسخههای خطی از کتابخانههای داخل و خارج کشور جهت بهرهبرداری پژوهشگران و مصححان.
- تفاهمنامۀ چاپ مشترک، ترجمه و همکاری در عرضۀ آثار با انتشارات بریل (با 330 سال فعالیت مستمر در چاپ و انتشار آثار در زمینههای علوم انسانی، تاریخ و ادیان در اروپا) در راستای اجرای پروژه دیجیتالی کردن آثار مؤسسه جهت قرار دادن روی شبکه جهانی.
- قرارداد با مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (پایگاه مجلات تخصصی نور) برای ارائه محتوای نشریات میراث مکتوب به صورت دیجیتالی و همچنین کتابخانۀ نور.
- بارگذاری فیلم نشستهای علمی و پژوهشی مؤسسه روی وبسایت «آپارات» و کانالهای اطلاعرسانی برای بهره برداری پژوهشگران و علاقمندان.
- بارگذاری فیلم نشستهای علمی و پژوهشی مؤسسه روی وبگاه «چهارراه».
- شناسایی نسخههای ارزشمند برای پژوهش و تصحیح جهت ارائه به دانشجویان دکتری علوم انسانی.
حضور میراث مکتوب در کتابخانههای جهان
صبح آدینه را به کتابخانهگردی در وبسایت کتابخانههای اروپایی و آمریکایی گذراندم. چه پاداشی از این بالاتر که به هر کتابخانهای سر میزدم، نشانی از آثار و منشورات میراث مکتوب در آن مییافتم. خدای را سپاس که در آستانۀ سیسالگی تأسیس مؤسسه، به تبعیت از این مصراع از بیت منسوب به فردوسی که: “بسی رنج بردم در این سال سی” خود هم مرتکب این مصراع شدم: ” که احیای میراث کردم بسی”.
بحمدالله در این کار کامیاب شدم تا کتابهای میراث مکتوب را در جایجای مراکز ایرانشناسی و کتابخانههای معتبر خارجی به چشم ببینم.
دیروز به لطف یکی از دانشجویان ایرانی دانشگاه هاروارد که نوشتههای مرا در فضاهای مجازی اینستاگرام و فیسبوک و تلگرام و ایتا و بله و… دنبال میکند، اطلاع یافتم که بسیاری از کتابهای میراث مکتوب را در کتابخانۀ هاروارد دیده و پیام داد و به بنده تبریک گفت. از او پرسیدم در کتابخانۀ کنگرۀ آمریکا که گویا بزرگترین کتابخانۀ دنیاست، از تعداد کتابهای میراث مکتوب اطلاع دارد؟ پس از بررسی اطلاع داد که تقریبا” نسخۀ کاغذی تمام کتابهای شما را موجود دارند. بنده الان گمان نمیکنم در ایران کتابخانههای زیادی باشند که تمام کتابهای مؤسسه را داشته باشند، البته جز برخی کتابخانهها از جمله کتابخانۀ آیتالله مرعشی نجفی در قم و کتابخانۀ ملی ایران و نیز به استثناء برخی شیفتگان کتاب که به آنها اهدا شد، یا خود حضوراً از فروشگاه مؤسسه خریداری کردهاند، مانند دکتر میرمجلسی، پزشک فرهیختۀ عاشق کتاب که همۀ انتشارات میراث مکتوب را در کتابخانۀ شخصیاش دیدهام.
این دوست دانشجو توضیح داد که ایشان عضو پایگاه اینترنتی worldcat.orgهستند، پایگاهی که عناوین کتابهای بسیاری از کتابخانههای بزرگ جهان در آن وجود دارد و گفت اغلب کتابهای میراث مکتوب را در دسترس یافتم و نشانی داده که این کتابها در کدام کتابخانههای دنیا نگهداری میشوند. به او گفتم برخی کتابخانههای آمریکایی و اروپایی با واسطه، نسخۀ کاغذی کتابهای مؤسسه را تهیه میکنند و حدود شش سال پیش هم مؤسسهٔ انتشارات بریل در لیدن هلند با 330سال سابقۀ فعالیت چاپ و پخش کتاب، با ما برای پخش فایل الکترونیکی بیش از دویست عنوان از منشورات میراث مکتوب قرارداد بست و اطلاع دارم لینک کتابهای دیجیتالی(E-book) میراث مکتوب را به کتابخانههای معتبر جهان بهویژه آمریکا و اروپا و آسیا و… در سطح وسیع عرضه کرده است.
بااین وجود وقتی کتابهای میراث مکتوب را در این پایگاه جهانی که متصل به کتابخانههای آمریکایی و اروپایی است، جستوجو نمودم، شعف و خوشحالیم دوچندان شد. بسی مسرورم که در ایران جزء مراکزی یا شاید تنها مؤسسهای هستیم که دستاوردهای علمیاش، مانند کهنترین نسخ خطی ایرانیک و بسیاری از آثار شیعی، در کتابخانههای معتبر دنیا با این گستردگی برای محققان در دسترس است. هرچند این بیت عربی اینجا مصداق ندارد، ولی گاه به کار میآید که :”الفضل ما شهدت به الاعداء” فضل آن است گواهی بدهد بیگانه.
و با تشکر از همه همکارانم که در این خدمت، یار و یاورم بودهاند و به قول حافظ:
شکر خـدا که هرچه طلب کردم از خـدا بر منتهای همت خود کامـــــران شـدم
اکبر ایرانی مدیرعامل مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب
اعضای هیأت مدیره و مدیران مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب:
(شمارۀ تماس: ۶۶۴۹۰۶۱۲-۰۲۱)
اکبر ایرانی قمی، مدیرعامل مؤسسه و رئیس هیأت مدیره: داخلی ۱۰۱ و ۱۰۲ / سهراب حمیدی، عضو هیأت مدیره: داخلی ۱۰۱ و ۱۰۲ / محمدحسین ساکت، عضو هیأت مدیره: داخلی ۱۰۱ و ۱۰۲/ محمد باهر، مدیر تولید: داخلی ۱۰۹/ احمد وزیری، بازرس قانونی: داخلی ۱۰۱ و ۱۰۲
تاریخ بهروز رسانی: اردیبهشت 1405
