کتاب «خدمات مرعشیان به علوم و فنون مخطوطات»، به کوشش سید مصطفی مطبعهچی اصفهانی، از سوی انتشارات کتابخانهٔ آیتالله العظمی مرعشی، منتشر شد.
کتابخانهٔ بزرگ آیتالله العظمی مرعشی نجفی (ره) در قم، به عنوان یکی از کانونهای اصلی نگهداری نسخ خطی در جهان اسلام، طی نیم قرن اخیر علاوه بر گردآوری و حفاظت از میراث مکتوب، در حوزهٔ انتشار متون و پژوهشهای تراثی نیز کارنامهای پرحجم داشته است.
رویکرد مؤسس فقید کتابخانه و تولیت محترم آن، همواره بر نشر فهارس، احیای متون کهن و تدوین پژوهشهای نسخهشناسی استوار بوده است.
حاصل این رویکرد، انتشار صدها عنوان کتاب و دهها مجلد مجموعه مقالات، یادنامهها و نشریات تخصصی نظیر مجلهٔ «میراث شهاب» و مجموعهٔ «میراث اسلامی ایران»ست.
این آثار حاوی مقالات متعددی در زمینههای کتابشناسی، نسخهشناسی، تاریخ علم و تراجمنگاری هستند. با این حال، تعدد عناوین و پراکندگی مقالات در مجلدات گوناگون، همواره دسترسی سریع پژوهشگران به موضوعات خاص را با دشواری مواجه میساخت و فقدان یک نمایهٔ تجمیعی و تفصیلی برای این حجم از تولیدات علمی محسوس بود.
به تازگی کتابی با عنوان «خدمات مرعشیان به علوم و فنون مخطوطات» به کوشش سید مصطفی مطبعهچی اصفهانی توسط انتشارات کتابخانهٔ آیتالله العظمی مرعشی انتشار یافته است که پاسخی فنی به این نیاز پژوهشی محسوب میشود.
همانگونه که از عنوان این اثر پدیدار است این پژوهش کارنامهای از آثار قلمی و اقدامات عملی حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی و تولیت محترم کتابخانه حضرت استاد حاج سید محمود مرعشی نجفی در راستای حفظ و احیاء میراث مکتوب است.
این اثر در واقع یک کتابشناسی توصیفی و نمایهسازی جامع از مجموعه مقالات و نشریات ادواری کتابخانه است و فراتر از یک فهرستنویسی ساده، یک راهنمای تفصیلی و هوشمند بنظر می آید. مؤلف با دقت نظر و حوصلهای مثالزدنی، محتوای علمیِ تولیدشده در این کتابخانه را کالبدشکافی کرده است تا محققان بتوانند بدون نیاز به مراجعهٔ مستقیم به تکتک مجلدات، از وجود مقالات مرتبط با پژوهش خود آگاه شوند.
بر اساس فهرست مندرج در کتاب، این اثر نمایهسازی کامل مجموعههای زیر را در بر میگیرد:
• مجلۀ میراث شهاب:
نمایهٔ تفصیلی مقالات از شماره ۱ تا ۱۱۰.
• میراث اسلامی ایران:
نمایهٔ ده دفتر کامل از این مجموعه.
• نسخهشناسی:
نمایهٔ دفترهای اول تا دوازدهم.
• مجموعه مقالات و یادنامهها شامل:
ارجنامۀ مرعشیان،
جهان کتابخانهها (۲ دفتر)،
شهاب شریعت،
گنجینۀ شهاب (۴ دفتر)،
میراث ماندگار (۴ دفتر)،
مرجع فرهیختگان (۲ دفتر)،
مرزبان فرهنگ (۲ دفتر)،
وارث پیامبران،
• موسوعة العلامة المرعشی:
شامل ۳ دفتر: التراجم و السیر، الرسائل و المقالات، المقدمات و التقریظات علی الکتب.
علاوه بر بخش نمایهها، فصل پایانی کتاب به «فهرست منشورات کتابخانه آیتالله العظمی مرعشی از آغاز تأسیس (۱۳۵۳ ش) تا کنون» اختصاص یافته است، هرچند که این فهرست همچون دیگر نمایهها به صورت تفصیلی نیست.
یکی از نقاط قوت این کتاب، رویکرد واژهگزینی و توجه ویژه به زبان تخصصی این حوزه است. مؤلف در آغاز کتاب، فهرستی تحت عنوان «معادل فارسی واژههای خارجی» ارائه کرده است که تلاشی ارزشمند در جهت بومیسازی و یکسانسازی اصطلاحات فنی نسخهشناسی و فنون کتابآرایی به شمار میرود. ارائهٔ این برابرنهادهای دقیق برای واژگان تخصصی، بر جنبهٔ آموزشی اثر افزوده و آن را به مرجعی قابل اعتنا برای درستنویسی و معادلیابی در پژوهشهای تراثی تبدیل کرده است.
از دیگر امتیازات علمی این اثر، میتوان به تنظیم نمایههای چندگانه در انتهای کتاب اشاره کرد که امکان جستجو را بر اساس ریزموضوعات فراهم میکند. این بخش شامل موارد زیر است:
۱. نمایه اعلام / ۲. نمایه انجمنها / ۳. نمایه خاندانها / ۴. نمایه دانشگاهها / ۵. نمایه کتابها / ۶. نمایه کتابخانهها / ۷. نمایه گنجینهها / ۸. نمایه مدارس / ۹. نمایه مراکز / ۱۰. نمایه مقالات / ۱۱. نمایه همایشها.
صفحهآرایی کتاب با رعایت استانداردها و با هدف سهولت در جستجو انجام شده است. عناوین خاص و تخصصی حوزهٔ تراث، همچون هنر کاغذسازی، صحافی، تذهیب و انواع خطوط که در مقالات مختلف پراکنده بودهاند، در این اثر به دقت تفکیک و قابل بازیابی شدهاند.
کتاب «خدمات مرعشیان به علوم و فنون مخطوطات» را میتوان ابزاری مرجع برای کتابداران، نسخهپژوهان و محققان تاریخ معاصر دانست. این اثر با تجمیع دادههای کتابشناختیِ صدها مقاله و رساله، مسیر دسترسی به منابع را کوتاه کرده و تصویری شفاف از تولیدات علمی کتابخانهٔ آیتالله العظمی مرعشی ارائه میدهد.
این کتاب هماکنون از طریق فروشگاه انتشارات کتابخانه قابل تهیه است.
خدمات مرعشیان به علوم و فنون مخطوطات / به کوشش: سید مصطفی مطبعهچی اصفهانی، قم: انتشارات کتابخانهٔ آیتالله العظمی مرعشی، ۱۴۰۴ ش، ۴۲۹ صفحه، وزیر ی، سلفون. (فارسی)
