ترجمه آلمانی «تذکره شاه‌طهماسب اول» به قلم پل هورن، منتشرشده در سال ۱۸۹۱ میلادی در استراسبورگ، در تازه‌ترین شماره مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» معرفی می‌شود؛ منبعی برای مطالعه روابط صفویان با عثمانیان و ازبکان، رویدادهای مذهبی، سیاسی و نظامی و زندگی دربار صفوی.
مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی آثار شاخص، ارزشمند و کمترشناخته‌شده موجود در مخازن سازمان، در هر شماره یکی از منابع برجسته این گنجینه را به پژوهشگران و علاقه‌مندان معرفی می‌کند.
هشتادودومین شماره «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به معرفی ترجمه آلمانی «تذکره شاه‌طهماسب اول» با عنوان Die Denkwurdigkeiten Schah Tahmasp’s des ersten von Persien (۱۵۱۵–۱۵۷۶) اختصاص یافته است؛ کتابی که پل هورن آن را برای نخستین بار از متن اصلی و بر اساس نسخه موجود در کتابخانه برلین به آلمانی ترجمه کرد و با توضیحات همراه ساخت. این اثر در سال ۱۸۹۱ میلادی از سوی انتشارات «Karl J. Trubner» در استراسبورگ منتشر شد و به‌عنوان منبعی دست‌اول برای شناخت تاریخ صفویان، روایت شاه‌طهماسب از روابط با عثمانیان و ازبکان، رویدادهای مذهبی، سیاسی و نظامی و زندگی دربار صفوی را دربرمی‌گیرد.
این ترجمه ابتدا در دو بخش در نشریه انجمن شرق‌شناسی آلمان «Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft» منتشر شد: جلد ۴۴، صفحات ۵۶۳ تا ۶۴۹ در سال ۱۸۹۰ میلادی و جلد ۴۵، صفحات ۲۴۵ تا ۲۹۱، درسال ۱۸۹۱ میلادی. سپس در سال ۱۸۹۱ در استراسبورگ به‌صورت کتاب مستقل انتشار یافت. با این ترجمه، خاطرات شاه‌طهماسب به یکی از زبان‌های مهم پژوهش‌های شرق‌شناسی اروپا در آن دوره معرفی شد. نشریه انجمن شرق‌شناسی آلمان با شماره رکورد کتابشناسی «۱۶۰۹۹۳۵» در مخازن کتابخانه نگهداری می‌شود.
»تذکره شاه‌طهماسب» کتابی تاریخی به زبان فارسی، نوشته شاه‌طهماسب اول صفوی و مشتمل بر زندگینامه او از آغاز سلطنت در سال ۹۳۰ تا پناهندگی بایزید، شاهزاده عثمانی، در سال ۹۶۹ هجری قمری است. شاه انگیزه نگارش آن را به‌یادگارگذاشتن دستورالعملی برای فرزندانش بیان کرده و اثر را با الگوبرداری از «بابرنامه»، نوشته ظهیرالدین محمد بابر، پدید آورده است.
این کتاب پنج فصل دارد و پس از حمد پروردگار و مدح پیامبر اکرم، به تاریخ تولد، آغاز سلطنت و وقایع دوران پادشاهی نویسنده می‌پردازد. عزل‌ونصب‌های آغاز سلطنت، سرکشی‌های قزلباشان و کشتار برخی سران آنان، سادات مرعشی قوامیه مازندران، محاصره هرات در سال ۹۳۷ هجری قمری به دست ازبکان، مطالب مربوط به غازی‌خان، شورش شاهزادگان و امرا و حکام ولایات از جمله القاس‌میرزا، روابط ایران و عثمانی در دوره اسکندرپاشا و سرگذشت و پناهندگی بایزید، از موضوعات آن است.
ارزش این تذکره در بازتاب روحیات شاه‌طهماسب و بیان صریح مسائلی است که در کمتر منبعی دیده می‌شود؛ از جمله واهمه او از رویارویی با سلطان عثمانی، درپیش‌گرفتن سیاست صبر و مقابله با سپاه عثمانی از طریق سوزاندن آبادی‌ها و محصولات ایران. نثر کتاب با آیات، احادیث و اشعار پندآموز آمیخته است و واژه‌ها و تعبیرات ترکی نیز در آن دیده می‌شود. شرح خواب‌های فراوان شاه که به گفته خودش در سختی‌ها راهگشا بوده‌اند، بخش دیگری از محتوای اثر است.
پل هورن (۱۸۶۳–۱۹۰۸)، ایران‌شناس و زبان‌شناس آلمانی، در مطالعه زبان و ادبیات فارسی، تاریخ ایران، بررسی و معرفی نسخه‌های خطی و منابع آرشیوی فعالیت داشت و به منابع مُهرشناختی نیز توجه می‌کرد. او در سال ۱۸۸۵ از رساله دکتری خود درباره صرف اسمی در زبان اوستایی و کتیبه‌های فارسی باستان، زیر نظر کریستیان بارتولومه، دفاع کرد؛ در سال ۱۸۸۹ رساله صلاحیت تدریس دانشگاهی خود را در دانشگاه قیصر ویلهلم استراسبورگ ارائه داد، در سال ۱۸۹۲ مجوز تدریس زبان‌شناسی تطبیقی هندواروپایی گرفت و در سال ۱۹۰۰ به استادی فوق‌العاده همین رشته منصوب شد. فهرست‌های حاصل از بررسی نسخه‌های خطی در سفرهای علمی او در نشریه انجمن شرق‌شناسی آلمان منتشر شدند. کار بر فرهنگ فارسی کهن «لغت فرس»، تألیف اسدی طوسی، نیز از دیگر فعالیت‌های علمی او بود.
چاپ آلمانی کتاب با شماره رکورد کتابشناسی ملی «۱۸۹۳۸-۷۹م» و نسخه‌ای خطی از متن فارسی با عنوان «تذکره طهماسب صفوی» به شماره کتابشناسی «۸۱۹۶۸۱۸» در دسترس پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار دارد.
فایل‌های پی‌دی‌اف چاپ آلمانی کتاب و نسخه خطی فارسی «تذکره طهماسب صفوی» جهت بهره‌مندی علاقه‌مندان در پیوست خبر قرار داده شده است.
ترجمۀ تذکره شاه طهماسب اول [2]
[3]
منبع: کتابخانه ملی