محمد حسینی باغسنگانی – پژوهشگر فرهنگ و هنر – در یادداشتی با عنوان «میراثبانِ نستوهِ فرهنگ ایران؛ سیوپنج سال مجاهدت دکتر اکبر ایرانی در مسیر احیای هویت ملی» که به مناسبت زادروز اکبر ایرانی – مدیرعامل مؤسسه میراث مکتوب – برای انتشار در اختیار ایسنا قرار داده، نوشته است:
«دوم تیرماه، زادروز شخصیتی است که نام او با «تصحیح متون» و «احیای نسخههای خطی» در فرهنگ معاصر ایران پیوند خورده است؛ دکتر اکبر ایرانی قمی، مدیری فرهنگی که بیش از سه دهه از زندگی خویش را وقف حراست از اوراق زرین تمدن ایرانی ـ اسلامی کرده است. او با پایهگذاری و استمرار فعالیتهای «مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب»، خلأ ناشی از توقف نهادهای اثرگذاری چون «بنیاد فرهنگ ایران» را تا اندازهای جبران کرد و امروزه در شمار چهرههای اثرگذار حوزه ایرانشناسی، نسخهپژوهی و تصحیح متون در ایران و جهان شناخته میشود.
اکبر ایرانی؛ از فلسفه هنر تا پاسداری از متون کهن
اکبر ایرانی قمی، زاده شهر قم و دانشآموخته دکتری فلسفه هنر است. مسیر فعالیتهای فرهنگی او از اواخر دهه شصت خورشیدی و حضور در حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی آغاز شد؛ دورهای که به پژوهش در تاریخ موسیقی و تألیف آثاری در این زمینه پرداخت.
اما نقطه عطف زندگی فرهنگی او در سال ۱۳۷۲ رقم خورد؛ زمانی که با حضور در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مأموریت یافت طرحی بنیادین برای شناسایی، تصحیح و انتشار میراث نسخههای خطی تمدن ایرانی و اسلامی پیریزی کند. او در این مسیر از مشورت و همراهی استادانی چون ایرج افشار، محمدتقی دانشپژوه، سیدجعفر شهیدی و عبدالحسین حائری بهره برد و سنگ بنای نهادی را گذاشت که بعدها به «مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب» تبدیل شد.
[1]در اولین سالهای راهاندازی مؤسسه میراث مکتوب
اهمیت راهبردی دکتر ایرانی برای فرهنگ ایران
اهمیت نقش دکتر اکبر ایرانی در منظومه فرهنگی ایران، فراتر از مدیریت یک مؤسسه پژوهشی است. او را میتوان از پرچمداران نهضت تصحیح متون در دوران پس از انقلاب دانست؛ دورانی که پس از توقف فعالیت نهادهای پیشین، خلأیی جدی در حوزه احیای نسخههای خطی پدید آمده بود.
ایرانی با وجود دشواریهای اداری، کمبود امکانات و دگرگونیهای مدیریتی، توانست چراغ پژوهش در میراث مکتوب را روشن نگاه دارد. نگاه او بر این باور استوار است که ترقی و تعالی هیچ ملتی ممکن نیست، مگر آنکه بنیاد پیشرفت خود را بر دستاوردهای علمی و فرهنگی پیشینیان بنا نهد. از همین رو، کوشش او همواره بر آن بوده است که نسل جدید پژوهشگران و دانشگاهیان را با ریشههای مکتوب تمدن ایرانی پیوند دهد.
دیدگاه اکبر ایرانی درباره میراث مکتوب
از منظر دکتر اکبر ایرانی، نسخههای خطی تنها اوراقی کهنه و متعلق به گذشته نیستند، بلکه هویتنامه و کارنامه فکری دانشمندان، نویسندگان و اندیشمندان ایران و جهان اسلام به شمار میآیند.
او میراث مکتوب را دفینهای ارزشمند میداند که استخراج، تصحیح و انتشار علمی آن برای شناخت تاریخ اندیشه، دانش و فرهنگ ایرانی ضروری است. بر همین اساس، همواره بر اولویت متون فارسی و شیعی و رعایت دقیقترین معیارهای علمی در تصحیح آثار تأکید کرده است؛ زیرا حفظ اصالت این متون را بخشی از صیانت از حافظه تاریخی و هویت ملی میداند.
[2]کارنامه تألیفی و پژوهشی دکتر اکبر ایرانی
دکتر اکبر ایرانی، علاوه بر مدیریت یکی از مهمترین نهادهای پژوهشی کشور در حوزه میراث مکتوب، خود نیز پژوهشگری فعال در زمینه هنر، موسیقی و تاریخ اندیشه ایرانی ـ اسلامی است. آثار او بهویژه در حوزه پژوهشهای موسیقی، از نخستین تلاشهای نظاممند برای بررسی نسبت موسیقی با دیدگاههای فقهی، عرفانی، فلسفی و علمی به شمار میآید.
از مهمترین آثار تألیفی او میتوان به این کتابها اشاره کرد:
_ دیدگاه پنجم؛ پژوهشی درباره مبانی موسیقی از منظر دیدگاههای فقهی، عرفانی، فلسفی و علمی
_ موسیقی در سیر تلاقی اندیشهها و پنج رساله فقهی فارسی؛ پژوهشی در تاریخ اندیشه موسیقایی ایران و بررسی رسالههای فارسی در این حوزه
_ هشت گفتار پیرامون حقیقت موسیقی غنایی؛ مجموعهای از تأملات و پژوهشهای نظری درباره مفهوم موسیقی و جایگاه آن در فرهنگ اسلامی
_ سی سال تلاش؛ کتاب خاطرات و تجربههای دکتر ایرانی که فراز و فرودهای سه دهه مدیریت فرهنگی و تلاش برای حفظ و احیای میراث مکتوب ایران را روایت میکند.
[3]
میراث مکتوب؛ درختی تنومند بر ریشههای کهن
«مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب» در سال ۱۳۷۲ با عنوان «دفتر نشر میراث مکتوب» آغاز به کار کرد و در سال ۱۳۸۴ با دریافت مجوزهای پژوهشی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به جایگاه یک مؤسسه پژوهشی ارتقا یافت.
نقش دکتر اکبر ایرانی در استمرار و تثبیت این نهاد، نقشی تعیینکننده و بنیادین بوده است. او در طول دهههای فعالیت خود، با وجود فراز و فرودهای اداری، کمبود امکانات و گاه بیمهری برخی مدیران، با شکیبایی و تدبیر توانست از این مرکز علمی پاسداری کند و مانع از توقف مسیر آن شود.
از این منظر، او را میتوان «کنشگری مرزی» دانست؛ شخصیتی که در نقطه تلاقی سنت و تجدد، میان ساختارهای رسمی و جامعه علمی، راهی برای استمرار حیات یکی از مهمترین مراکز احیای متون کهن ایران یافته است.
تعامل با مجامع علمی جهان
در دوران مدیریت دکتر اکبر ایرانی، مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب به یکی از مراجع شناختهشده ایرانشناسان و نسخهپژوهان جهان تبدیل شده است.
همکاری با انتشارات بینالمللی بریل در شهر لایدن هلند، برای معرفی و عرضه صدها عنوان از آثار این مؤسسه در دانشگاهها و مراکز پژوهشی اروپا و آمریکا، از مهمترین جلوههای حضور جهانی میراث مکتوب به شمار میرود.
همچنین عضویت و تعامل علمی با نهادهای بینالمللی مرتبط با مطالعات نسخههای خطی اسلامی و مطالعات جوامع فارسیزبان، جایگاه جهانی این مؤسسه را بیش از پیش تثبیت کرده است.
امروزه آثار منتشرشده از سوی میراث مکتوب در مجموعههای معتبر پژوهشی جهان، از جمله کتابخانه دانشگاه هاروارد و کتابخانه کنگره آمریکا، در دسترس پژوهشگران قرار دارد.
گزارشی از دستاوردهای مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب تا سال ۱۴۰۵
مروری بر کارنامه این مؤسسه نشان میدهد که طی بیش از سه دهه فعالیت، مجموعهای چشمگیر از فعالیتهای علمی، انتشاراتی و پژوهشی تحقق یافته است:
_ انتشار بیش از ۴۱۳ عنوان کتاب در قالب ۴۸۲ جلد، شامل بیش از ۳۰۰ هزار صفحه متن کهن
_ انتشار سه نشریه تخصصی «آینه میراث»، «گزارش میراث» و «میراث علمی اسلام و ایران» با بیش از ۲۰۰ شماره منتشرشده
_ برگزاری ۲۰۱ نشست تخصصی در حوزه نقد کتاب، متنپژوهی و مطالعات میراث مکتوب
_ برگزاری بیش از ۴۰ همایش علمی داخلی و بینالمللی و ۱۸ کارگاه آموزشی تخصصی
_ کسب ۱۳۰ عنوان کتاب برگزیده و شایسته تقدیر در جشنوارههای ملی و بینالمللی، از جمله جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران و جایزه فارابی
_ شناسایی، گردآوری و ساماندهی بیش از ۱۱۰ هزار تصویر از نسخههای خطی موجود در کتابخانههای جهان
این آمار تنها ارقام و گزارشهای اداری نیستند، بلکه نشاندهنده تلاشی مستمر برای نجات و بازگرداندن بخشی از حافظه تاریخی و علمی ایران به عرصه پژوهش معاصر است.
[4]«سی سال تلاش»؛ روایت پایداری در مسیر حفظ میراث ایران
کتاب «سی سال تلاش»، مجموعهای از خاطرات، تجربهها و یادماندههای دکتر اکبر ایرانی از بیش از سه دهه فعالیت مستمر در عرصه مدیریت فرهنگی و صیانت از میراث مکتوب ایران است. این کتاب در اسفندماه ۱۴۰۲، همزمان با آیین گرامیداشت سیسالگی مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، رونمایی شد و بهنوعی سندی از تاریخ شکلگیری، تثبیت و استمرار یکی از مهمترین نهادهای متنپژوهی ایران در دوران معاصر به شمار میآید.
فراز و فرودهای مدیریت فرهنگی
یکی از مهمترین بخشهای این اثر، روایت دشواریها، تلخیها و شیرینیهای مسیر تأسیس و تداوم «میراث مکتوب» از سال ۱۳۷۲ تاکنون است. دکتر ایرانی در این خاطرات، از برخوردها و نگاههای متفاوت مدیران فرهنگی در دورههای گوناگون سخن میگوید و نشان میدهد که چگونه در برخی مقاطع، نگاههای کوتاهمدت، نمایشی و غیرمتخصصانه، اهمیت احیای آثار کهن و سرمایههای ماندگار فرهنگی را کمتر مورد توجه قرار دادهاند.
این خاطرات، در حقیقت تنها گزارش یک مدیر از مشکلات اداری نیست، بلکه شرح مبارزهای آرام و پیوسته برای حفظ نهادی است که مأموریت آن، پاسداری از حافظه تاریخی و علمی ایران بوده است.
«نهنامه»؛ بهای ایستادگی بر اصول علمی
از تأثیرگذارترین بخشهای کتاب، فصلی است با عنوان «نهنامه»؛ روایتی از موقعیتهایی که دکتر اکبر ایرانی در برابر خواستههای غیر کارشناسی صاحبان قدرت و مدیران وقت ایستادگی کرده و هزینههای سنگینی برای حفظ استقلال علمی مؤسسه پرداخته است.
او در این بخش با صراحت از فشارهای روحی و دشواریهایی سخن میگوید که در برخی دورهها حتی سلامت جسمی و روانی او را تحت تأثیر قرار داده است؛ اما با وجود همه این مشکلات، تلاش کرده است چراغ میراث مکتوب خاموش نشود.
گفتهها و ناگفتههای یک مسیر فرهنگی
دکتر ایرانی سالها پیش از انتشار رسمی این کتاب، بارها اشاره کرده بود که در حال نگارش روایت کامل تجربههای خود است؛ تجربههایی که به دلایل مختلف، بیان آنها در فضای رسمی زمان خود ممکن نبود و باید برای آگاهی نسلهای آینده ثبت و منتشر میشد.
«سی سال تلاش» از این منظر، تنها زندگینامه یک مدیر فرهنگی نیست، بلکه روایتی مستند از تاریخ تحولات متنپژوهی، نسخهشناسی و تلاش برای حفظ میراث مکتوب در ایران پس از انقلاب اسلامی است. این کتاب، علاوه بر بازگویی تجربههای شخصی نویسنده، تصویری روشن از موانع ساختاری و اداری پیش روی فعالیتهای علمی و فرهنگی در ایران معاصر ارائه میدهد.
کنشگری در مرز سنت و نهادهای مدرن
یکی از مفاهیم کلیدی که در این کتاب برجسته میشود، تعریف دکتر ایرانی از جایگاه خویش به عنوان یک «کنشگر مرزی» است؛ فردی که در میانه تغییرات سیاسی و اداری کوشیده است، میان ضرورت حفظ استقلال علمی و نیاز به تعامل با ساختارهای رسمی، تعادلی پایدار برقرار کند.
همین رویکرد سبب شد که مؤسسه میراث مکتوب، با وجود همه فراز و نشیبها، مسیر خود را ادامه دهد و به نهادی معتبر در حوزه احیای متون کهن تبدیل شود.
همراهی با استوانههای فرهنگ ایران
بخش دیگری از خاطرات دکتر ایرانی به معاشرتها و همکاریهای علمی او با چهرههای بزرگ فرهنگ و ادب ایران اختصاص دارد؛ شخصیتهایی چون ایرج افشار، محمدتقی دانشپژوه، سید جعفر شهیدی و عبدالحسین حائری که از نخستین روزهای شکلگیری مؤسسه میراث مکتوب، با دانش، تجربه و راهنماییهای خود در کنار او قرار داشتند.
این خاطرات، علاوه بر ثبت گوشههایی از زندگی علمی این بزرگان، تصویری از سنت دیرپای انتقال دانش و تجربه میان نسلهای مختلف پژوهشگران ایرانی را نیز به نمایش میگذارد.
در مجموع، «سی سال تلاش» را میتوان فراتر از یک خودزندگینامه دانست؛ این کتاب، سندی تاریخی از کوشش نسلی از پژوهشگران است که در سکوت و به دور از هیاهوی رسانهای برای حفظ میراث مکتوب و حافظه فرهنگی ایران کوشش کردهاند.
میراث مکتوب؛ احیای هزار سال اندیشه و دانش ایرانی
مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب در بیش از سه دهه فعالیت خود، رسالتی دشوار و کمنظیر را بر عهده داشته است: شناسایی، تصحیح و انتشار متون کلاسیک و کهن فارسی و اسلامی از سدههای نخستین هجری تا اواخر دوران قاجار؛ آثاری که هر یک، برگهایی از دفتر بزرگ تاریخ اندیشه، ادب، هنر و دانش ایرانی را در خود جای دادهاند.
این مؤسسه با اولویت بخشیدن به متون فارسی و شیعی، کوشیده است آثاری را به جامعه علمی بازگرداند که بسیاری از آنها نه تنها متون تاریخی و ادبی، بلکه «هویتنامههای» تمدن ایرانی ـ اسلامی محسوب میشوند.
متون شاخص دینی، تاریخی و حماسی
در میان آثار احیا شده توسط مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، برخی جایگاهی ممتاز در شناخت تاریخ اندیشه و فرهنگ اسلامی دارند.
«علینامه»، یکی از کهنترین منظومههای حماسی شیعی زبان فارسی متعلق به قرن پنجم هجری، از جمله آثاری است که برای نخستین بار با کوشش این مؤسسه به شکلی علمی منتشر شد. اهمیت این اثر در آن است که نشان میدهد سنت حماسهسرایی فارسی تنها به روایتهای ملی محدود نبوده و در حوزههای دینی و اعتقادی نیز جلوههایی درخشان داشته است.
از دیگر اقدامات ارزشمند این مرکز، احیای کهنترین نسخههای موجود از نهجالبلاغه و صحیفه سجادیه است؛ آثاری بنیادین که در تاریخ فرهنگ و اندیشه اسلامی جایگاهی یگانه دارند. همچنین نسخهای ارزشمند از خطبه قاصعه به خط صدرالدین قونوی نیز در شمار آثار منتشرشده این مؤسسه قرار دارد.
گنجینههای ادبی و تاریخی
در حوزه ادب و تاریخ نیز میراث مکتوب نقش برجستهای در معرفی و تصحیح آثار کمتر شناختهشده ایفا کرده است.
کتاب «بزم و رزم» اثر استرآبادی که در فضایی چندزبانه در قرن هشتم هجری پدید آمده است، با تصحیح علمی دکتر توفیق سبحانی منتشر شد و به عنوان یکی از منابع مهم شناخت فضای فرهنگی و ادبی آن دوره شناخته میشود.
«المصادر»، تألیف ابوبکر بُستی با تصحیح استاد علیاشرف صادقی از دیگر آثار ارزشمند منتشرشده توسط این مؤسسه است که در حوزه زبان و ادب فارسی اهمیت ویژهای دارد.
انتشار مثنوی «یوسف و زلیخا» با تصحیح عبدالرضا قریشی و زیر نظر رسول شایسته، نمونهای دیگر از تلاش این مؤسسه برای بازگرداندن آثار مهم ادبی به حوزه پژوهشهای معاصر است.
همچنین «بستانالعارفین»، متنی عرفانی با قدمتی نزدیک به هزار سال به دلیل حفظ شمار فراوانی از واژگان کهن فارسی از اهمیت زبانی و فرهنگی فراوانی برخوردار است.
از دیگر پروژههای ارزشمند، انتشار مجموعهای پژوهشی درباره ابیات مورد اختلاف و بحثبرانگیز شاهنامه فردوسی است که در مسیر شناخت دقیقتر متن این شاهکار جاودانه ادبیات فارسی گام برداشته است.
آثار علمی، جغرافیایی و اسناد تمدنی
فعالیت میراث مکتوب تنها به متون ادبی محدود نمانده و حوزههای علم، ریاضیات، جغرافیا و تاریخ تمدن را نیز در بر گرفته است.
تصحیح و انتشار «ربع رشیدی» یکی از مهمترین اسناد وقفنامهای ایران با مقدمه و کوشش استاد ایرج افشار، نمونهای از توجه این مؤسسه به اسناد بنیادین تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران است.
انتشار «تحدید نهایات الاماکن» اثر برجسته ابوریحان بیرونی در حوزه جغرافیای ریاضی، نشاندهنده توجه این مرکز به میراث علمی تمدن اسلامی است.
همچنین آثاری چون «التعریف بطبقات الأمم» با تصحیح زندهیاد غلامرضا جمشیدنژاد اول و کتابهایی مانند «مفتاح الحساب» و «نصایح شاهرخی» در حوزه دانشهای ریاضی و اندرزنامههای سیاسی از دیگر نمونههای کوشش گسترده میراث مکتوب در احیای متون علمی به شمار میآیند.
استمرار راه بزرگان ایرانشناسی
میراث مکتوب افزون بر این آثار، بیش از ۱۵ عنوان از تألیفات و تحقیقات استاد ایرج افشار را منتشر کرده است؛ آثاری که امروزه از منابع مرجع در مطالعات ایرانشناسی و تاریخ فرهنگی ایران محسوب میشوند.
این مؤسسه همچنین با انتشار نسخهبرگردانها (فاکسیمیله) از نسخههای نفیس موجود در کتابخانههای جهان، امکان دسترسی پژوهشگران ایرانی و جهانی را به صورت اصلی و دقیق این آثار فراهم کرده است.
در حقیقت، کارنامه میراث مکتوب تنها فهرستی از کتابهای منتشرشده نیست؛ این مجموعه را میتوان تلاشی مستمر برای نجات حافظه مکتوب یک تمدن دانست؛ حافظهای که از میان هزاران برگ فرسوده، دوباره به زندگی علمی و فرهنگی روزگار ما بازگردانده شده است.
چرا نام اکبر ایرانی در جهان رسانهای غریب است؟
با وجود این حجم گسترده از خدمات علمی و فرهنگی، این پرسش همچنان باقی است که چرا نام دکتر اکبر ایرانی در فضای عمومی و رسانهای ایران، آنگونه که شایسته جایگاه اوست، حضور پررنگی ندارد؟ چرا چهرهای که بیش از سه دهه از عمر خود را صرف نجات و احیای هزاران برگ از میراث فکری و تاریخی این سرزمین کرده است، در میان نسلهای جوان کمتر شناخته شده است؟
پاسخ به این پرسش را باید در آسیبشناسی نظام مدیریت و سیاستگذاری فرهنگی ایران جستوجو کرد.
غلبه نگاههای کوتاهمدت و نمایشی
یکی از مهمترین آسیبهای مدیریت فرهنگی، غلبه نگاههایی است که بیش از آنکه به ساختن زیرساختهای پایدار علمی و فرهنگی بیندیشند، در پی پروژههای زودبازده، نمایشی و رسانهای هستند.
احیای نسخههای خطی، تصحیح متون کهن و حفظ میراث مکتوب، کاری است که نتیجه آن، گاه پس از سالها تلاش آشکار میشود و طبیعتاً کمتر در مدار خبرهای روز و هیاهوی رسانهای قرار میگیرد. در چنین فضایی، کسانی که عمر خود را در سکوت کتابخانهها و مراکز پژوهشی صرف میکنند، کمتر در معرض دیده شدن قرار میگیرند.
مبارزه با آفت کتابسازی و انتحال
از دیگر وجوه برجسته شخصیت فرهنگی دکتر اکبر ایرانی، ایستادگی او در برابر پدیدههایی همچون کتابسازی، سرقت علمی و انتحال است. او در سالهای فعالیت خود، با انتشار نشستها، مقالات و ویژهنامههای تخصصی درباره این آسیبها، کوشیده است، توجه جامعه علمی را به خطری جلب کند که اعتبار پژوهشهای دانشگاهی و میراث علمی کشور را تهدید میکند.
طبیعی است که مبارزه با جریانهای ناسالم فرهنگی و نقد رویههای غیرعلمی، همواره بیهزینه نبوده و گاه سبب شکلگیری مخالفتها و دشمنیهایی نیز شده است.
کمتوجهی به نهادهای میراثی
واقعیت آن است که مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، با وجود کارنامهای درخشان و جایگاهی شناختهشده در میان ایرانشناسان جهان، همواره از نظر امکانات، بودجه و زیرساختهای مناسب با چالشهایی روبهرو بوده است.
این در حالی است که نهادی با چنین مأموریت بزرگی، در بسیاری از کشورهای دارای سنت فرهنگی کهن، از حمایتهای گسترده ملی برخوردار میشود؛ زیرا حفاظت از حافظه تاریخی یک ملت، نه یک فعالیت تشریفاتی، بلکه بخشی از سرمایهگذاری راهبردی برای آینده فرهنگی آن جامعه است.
راهی دشوار، اما ماندگار
فعالیت در عرصه تصحیح متون، نسخهشناسی و احیای میراث مکتوب، راهی پرزحمت و کمهیاهو است؛ راهی که نه شهرتهای زودگذر به همراه دارد و نه دستاوردهای آن به سرعت در فضای عمومی دیده میشود.
اما تمدنها بیش از آنکه بر پایه رویدادهای پرسر و صدا بنا شوند، بر شانههای انسانهایی استوار میمانند که بیادعا، حافظ پیوند گذشته و آیندهاند.
مردی که خود به یک نهاد تبدیل شد
ژاله آموزگار درباره دکتر اکبر ایرانی تعبیر زیبایی دارد: او در روزگار کمفروغ فرهنگ، چراغ میراث را روشن نگه داشته است.
شاید دقیقترین توصیف برای کارنامه او همان باشد که در یکی از روایتهای مرتبط با میراث مکتوب آمده است: نیکوکار حقیقی کسی است که از مرز یک فرد فراتر رود و خود را به یک نهاد تبدیل کند.
اکبر ایرانی در طی بیش از سه دهه فعالیت فرهنگی، چنین مسیری را پیموده است؛ مسیری که هدف آن نه کسب نام و آوازه شخصی، بلکه حفظ نام و هویت فرهنگی ایران بوده است.
از همین رو، کارنامه او را نمیتوان تنها در شمار کتابهای منتشرشده، نشستهای برگزارشده یا جوایز دریافتشده خلاصه کرد؛ میراث اصلی او استمرار جریانی است که هزاران صفحه از حافظه تمدن ایرانی ـ اسلامی را از خاموشی و فراموشی نجات داده و به نسل امروز و فردا سپرده است.
منابع:
الف) کتابها و آثار تألیفی
۱. ایرانی، اکبر. دیدگاه پنجم: بررسی مبانی موسیقی از دیدگاههای فقهی، عرفانی، فلسفی و علمی. تهران: حوزه هنری، ۱۳۷۱.
۲. ایرانی، اکبر. موسیقی در سیر تلاقی اندیشهها و پنج رساله فقهی فارسی. تهران: حوزه هنری، ۱۳۷۴.
۳. ایرانی، اکبر. سی سال تلاش؛ خاطرات سه دهه مدیریت فرهنگی و پاسداری از میراث مکتوب. تهران: مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، ۱۴۰۲.
۴. ایرانی، اکبر. «نعنامه؛ تاوان نه گفتن به ارباب قدرت». در: سی سال تلاش. تهران: مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب| بخشی از گفتگو با مشرق.
۵. ایرانی، اکبر. «از بنیاد فرهنگ ایران تا میراث مکتوب». در کتاب سال ویرایش. تهران: نشر همیشه، ۱۴۰۵.
ب) منابع و اسناد مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب
۶. مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب. «درباره ما». وبسایت رسمی مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب. بازدید تیر ۱۴۰۵.
۷. ــــــــــ. «اهداف و فعالیتهای مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب». ۱۴۰۰.
۸. ــــــــــ. «بایگانی سیسالگی مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب». اسفند ۱۴۰۲.
۹. ــــــــــ. «فهرست انتشارات و آثار در دست چاپ». تیر ۱۴۰۵.
۱۰. ــــــــــ. «همکاری مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب با انتشارات بریل هلند». تیر ۱۴۰۵.
۱۱. ــــــــــ. «طرح شناسایی میراث ایران در کتابخانههای ترکیه». ۱۴۰۴.
۱۲. ــــــــــ. «گزارش چهارشنبههای دیدار؛ محفل یکصد و هفدهم». خرداد ۱۴۰۵.
۱۳. ــــــــــ. «ثبت روز اسناد ملی و میراث مکتوب در تقویم رسمی کشور». ۱۳۸۹.
۱۴. ــــــــــ. «نیکوکار و واقف، خود را از یک فرد به یک نهاد بدل میکند». خرداد ۱۴۰۵.
ج) مقالات، گزارشها و خبرگزاریها
۱۵. خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا). «میراث مکتوب و جریانسازی و تقویت نهضت تصحیح متون». اردیبهشت ۱۴۰۲.
۱۶. ــــــــــ. «آیین گرامیداشت سیسالگی میراث مکتوب؛ میراث نامحسوس آشنایی با تفکرات گذشتگان است». اسفند ۱۴۰۲.
۱۷. ــــــــــ. «تجلیل از خادمان میراث مکتوب در آیین سیسالگی». اسفند ۱۴۰۲.
۱۸. ــــــــــ. «ایرج افشار؛ آیینه تمامنمای ایران». مهر ۱۴۰۴.
۱۹. خبرگزاری مهر. «اکبر ایرانی؛ میراث فرهنگی هر ملت، گنجینهای از تجربههاست». اردیبهشت ۱۴۰۵.
۲۰. ــــــــــ. «غربیها روی مغولان را سفید کردهاند». یادداشت اکبر ایرانی. اسفند ۱۴۰۴.
۲۱. خبرگزاری مشرق. «بزرگترین دشمنان میراث مکتوب، بیتوجهی متولیان به پدیده کتابسازی است». مهر ۱۳۹۱.
۲۲. روزنامه شرق. «حامی مصححان؛ برای سیسالگی مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب». اسفند ۱۴۰۲.
د) نشریات علمی و پژوهشی
۲۳. فصلنامه آینه میراث. شماره ۷۲. بهار و تابستان ۱۴۰۲.
۲۴. مجله گزارش میراث. ویژهنامه نقد کتاب و مبارزه با کتابسازی. شمارههای مختلف.
۲۵. فصلنامه میراث علمی اسلام و ایران. «بررسی آثار خواجه نصیرالدین طوسی». نشست پنجاهوچهارم.
هـ) سایر منابع پژوهشی و اطلاعات تکمیلی
۲۶. صفوی، سید سلمان. «یادداشت به مناسبت سیسالگی مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب». آکادمی مطالعات ایرانی لندن، اسفند ۱۴۰۲.
۲۷. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. «اطلاعات اشخاص: اکبر ایرانی قمی». پایگاه اطلاعرسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. بازدید تیر ۱۴۰۵.
۲۸. دانشگاه ادیان و مذاهب. «برنامه درسی رشته حکمت هنر اسلامی (مقطع کارشناسی ارشد)». ۱۴۰۰.
۲۹. بنیاد فرهنگ ایران. اطلاعات تاریخی و اسناد مربوط به فعالیتهای این نهاد.
۳۰. دانشنامه ویکیپدیا. «بنیاد فرهنگ ایران». بازبینیشده در فوریه ۲۰۲۶.
منبع: ایسنا [5]