حجتالاسلام سیدجلال حسینی به مناسبت «روز شعر و ادبیات آیینی» و «روز بزرگداشت محتشم کاشانی» به خبرنگار ما، گفت: کتابخانه آستان قدس رضوی بهعنوان یکی از بزرگترین کتابخانههای ایران و جهان اسلام در حوزه میراث مکتوب، دارای بیش از 59 هزار کتاب خطی در موضوعات مختلف است که از این تعداد، حدود هشت هزار و 900 نسخه آن در موضوع ادبیات به زبانهای فارسی و عربی است.
وی ادامه داد: در این میان، در مخزن نسخ خطی کتابخانه حرم مطهر رضوی، 52 نسخه خطی از آثار محتشم کاشانی با عناوینی اعم از دیوان، رباعیات، دوازده بند، جنگ اشعار، بیاض، جلالیه، مثنوی و کلیات، نگهداری میشود که قدمت قدیمیترین نسخه آن به سال 1075 هجری قمری، برمیگردد.
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی در معرفی این مرثیهسرای بنام کشور نیز بیان کرد: «کمالالدین علی بن میراحمد محتشم کاشانی(996-905 هجری قمری، کاشان)»، از شاعران زبان و ادب فارسی در قرن دهم هجری قمری و عصر صفویه است که در سرودن انواع شعر، مهارت داشته است. همچنین او با شاعرانی نظیر وحشی بافقی، ضمیری اصفهانی و حیرتی تونی، مشاعره و دوستی داشته است.
وی با اشاره به اینکه زبان محتشم کاشانی، زبانی صریح، ساده و به دور از هرگونه تکلف و تصنع است، افزود: معروفترین اثر محتشم کاشانی، ترکیببندی است که در شرح واقعه کربلا، سروده است.
قدیمیترین نسخه
در ادامه، سيدرضا صداقت حسينی، كارشناس ارزشيابی و ثبت نسخ خطی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی با محوریت معرفی سه اثر خطی منتخب از آثار محتشم کاشانی موجود در کتابخانه این آستان مقدس، گفت: قدیمیترین اثر این مرثیهسرای بنام در کتابخانه حرم مطهر حضرت رضا(ع)، دیوان اشعار وی به شماره 22909، است.
وی عنوان کرد: این دیوان که شامل غزلیات محتشم کاشانی است، توسط «هدایتالله بن شکرالله ایموری» در محرم سال 1075 هجری قمری، بهخط نستعلیق خوش 16 سطری بر روی 68 برگ، کتابت و با تيماج ماشی سجافدار دو رو، تجلید شده است.
صداقت حسينی افزود: صفحه آغازین این نسخه داراي سرلوح مُذهب تاجمانند با كتيبه بازوبندی داخل قلمدانی زرپوش است. جداول اوراق اثر نیز به زر تحريردار و لاجورد، مزین است. نسخه حاضر، اهدايی عبدالباقی آيتاللهی شيرازی در اسفندماه 1374، است.
کلیات محتشم کاشانی
همچنین كارشناس ارزشيابی و ثبت نسخ خطی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی، اضافه کرد: نسخه خطی «کلیات محتشم کاشانی» به شماره 15605، یکی دیگر از آثار نفیس محتشم کاشانی موجود در کتابخانه رضوی، به شمار میآید که اواخر سده 11 هجری قمری، کتابت شده است.
وی ادامه داد: این اثر که شامل غزلیات، رساله جلالیه، قصاید، ترکیببندها(مرائی و مناقب)، قطعات و…، است، بهخط نستعلیق 11 و 12 سطری بر روی 353 برگ کاغذ حنایی کمرنگ در ابعاد 15/5 در 23/3 سانتیمتر، نوشته شده است.
صداقت حسینی همچنین گفت: این نسخه خطی ارزشمند دارای عناوین به سیاهی و سفیداب، سه سرلوح مزدوج مرصع و مُذهَب و یک کتیبه در دو گوشه پایین صفحات است. انتهای رسالهها نیز دارای تشعیر است. از طرف دیگر، جداول اوراق آن به زر و تحریردار و لاجورد، است.
وی با اشاره به اینکه اثر حاضر در آبانماه 1366 توسط آستان قدس رضوی خریداری شده است، افزود: همچنین نسخه دارای جلد روغنی دو رویه است که روی جلد آن، نقوش گل و بوته به چشم میخورد.
کتاب 12 بند
این کارشناس از کتاب «دوازده بند» با شماره 22441، بهعنوان یکی دیگر از نسخههای نفیس محتشم کاشانی در مرکز نسخ خطی کتابخانه آستان قدس رضوی نام برد و تصریح کرد: شاعر، اين دوازده بند بسيار شيوا را در سوگواری وقايع كربلا و شهادت امام حسين(ع) سروده است كه بعدها ديگران از وي پيروی كردند.
وی گفت: این اثر با بیت شعر «باز اين چه شورش است كه در خلق عالم است / باز اين چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است» آغاز و با بیت «تـرسم تـو را دمی كه به محشر در آورند / از آتـش تـو شـور بـه محشـر بـرآورنـد»، به اتمام میرسد.
وی افزود: نسخه حاضر نیز در قرن 11 هجری قمری، بهخط نستعليق 22 سطری بر روی پنج برگ در ابعاد 9/2 در 16/2 سانتیمتر، کتابت و با مقوا با رويه پارچه خاكستری، تجلید شده است. این کتاب در فروردینماه 1324، توسط آستان قدس رضوی، خریداری شده است.
یادآور میشود، دانشپژوهان با مراجعه به تالار محققان خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی میتوانند پس از ارائه درخواست حضوری به مسئول تالار، تصاویر دیجیتالی این آثار را با کیفیت بالاتری دریافت کنند و از آنها در مطالعات و تحقیقات خود استفاده کنند. ارائه خدمات غیرحضوری سازمان نیز از طریق وبسایت کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی به نشانی: «https://digital.aqr.ir»، به اهل علم و پژوهش انجام میشود.
منبع: کتابخانه آستان قدس رضوی