نمایشگاه «روایت ارادت؛ بازتاب فرهنگ عاشورا در هنر شیعه»، در آستانه تاسوعا و عاشورای حسینی در کتابخانه و موزه ملی ملک، موقوفه فرهنگی آستان قدس رضوی در تهران، برپا شد.
این نمایشگاه با محوریت معرفی 16 اثر منتخب از نفایس کتابخانه و موزه ملی ملک با موضوع محرم و عاشورای حسینی، در سرسرای این موقوفه دایر شده و در ماههای محرم و صفر، پذیرای علاقهمندان است.
نمایشگاه روایت ارادت، تلاشی است برای نمایش پیوند ماندگار میان فرهنگ عاشورا، هنر ایرانی و آیینهای سوگواری محرم؛ پیوندی که همچنان در حافظه فرهنگی جامعه ایرانی زنده و اثرگذار است.
چراکه عشق و ارادت به امام حسین(ع) و خاندان اهل بیت(ع)، تنها در سوگواریها و مناسک مذهبی جلوه نیافته، بلکه در آثار هنری نیز بازتابی گسترده پیدا کرده است.
در واقع، شمایلها، قطعات خوشنویسی، ادعیه و زیارتنامهها، کتیبهها و اشیای آیینی در این نمایشگاه، هر یک به شیوهای روایتگر پیوند عمیق هنر و اعتقاد هستند. این آثار نه تنها ارزشهای زیباییشناختی و هنری دارند، بلکه حامل مفاهیم و باورهایی هستند که در طول سدهها در فرهنگ شیعی شکل گرفته و تداوم یافته است.
آثار منتخب مجموعه حاج حسین آقا ملک
نسخه خطی «زادالمعاد»، بهعنوان یکی از آثار مجموعه وقفی حاج حسین آقا ملک، بنیانگذار و واقف کتابخانه و موزه ملی ملک، در نمایشگاه روایت ارادت به نمایش درآمده است. این نسخه در سال 1249 هجری قمری توسط قاسم بن کاظم، بهخط نسخ 11 سطری در 243 برگ کاغذ ترمه به ابعاد 24×14 سانتیمتر کتابت شده و با جلدی از نوع لاکی کشمیری با رویه و آستر مزین به نقوش گل و بوته، تجلید شده است.
از دیگر آثار این نمایشگاه میتوان از نسخه خطی «الهوف علی قتلی الطفوف»، نام برد. این کتاب، از آثار مشهور و معتبر در حوزه ادبیات عاشورایی است که توسط سید بن طاووس در قرن هفتم هجری قمری تألیف شده است. نسخه حاضر بهصورت دستنویس، با خط نسخ و به زبان عربی کتابت شده و یکی دیگر از آثار مجموعه وقفی حاج حسین آقا ملک محسوب میشود.
همچنین میتوان به نسخه خطی «طغیانالبکاء»، از آثار این مجموعه وقفی اشاره کرد که در سال 1317 هجری قمری، بهخط نستعلیق 15 سطری بر روی 327 برگ کاغذ فرنگی و احتمالاً به قلم خود سراینده، نوشته شده است.
نسخه خطی «الدعا» که در سال 1308 هجری قمری توسط محمد شفیع ارسنجانی کتابت شده نیز بهعنوان یکی دیگر از آثار وقفی حاج حسین ملک، در نمایشگاه حاضر چشمنوازی میکند.
از دیگر آثار مجموعه وقفی حاج حسین آقا ملک در نمایشگاه میتوان از «طومار زیارت عاشورا و دعای علقمه» که در سال ۱۲۸۲ هجری قمری بهخط نسخ لطفالله تبریزی بر کاغذ فرنگی طوماری، کتابت شده و «قطعه خوشنویسی نستعلیق ممتاز یک مصرع از بند نهم ترکیببند عاشورایی محتشم کاشانی» که بر بستری از کاغذ دستساز آهارمهره عسلی نوشته شده است، نام برد.
آثار ماندگار اهدایی فرهنگدوستان در موقوفه
در این میان، نسخهای از کتاب چاپ سنگی «طوفانالبکاء» در نمایشگاه روایت ارادت به چشم میخورد که در سال 1355 هجری قمری منتشر شده و از آثار مجموعه اهدایی مرحوم حسین حسینی زاهد در کتابخانه و موزه ملی ملک است.
قطعه خوشنویسی «قال النبی: حسین منی و أنا من حسین» با محوریت روایت یکی از مشهورترین احادیث نبوی در شأن امام حسین(ع) که از جمله آثار مجموعه اهدایی بانو عزت ملک ملک(سودآور) است، نیز در نمایشگاه به چشم میخورد.
همچنین «پرده قلمکار عاشورایی» مجموعه وقفی دکتر علی حجتزاد، در این نمایشگاه محرمی کتابخانه و موزه ملی ملک، قابل رؤیت است.
از دیگر اشیای نمایشگاه میتوان به «سپر و ساعدبند فولاد زرکوب حکاکی شده دارای دستکش زنجیربافت فلزی»، «کشکول و تبرزین طلاکوب دارای حکاکی و کتیبههایی بهخط نستعلیق» و «پایه شمعدان برجی شکل، حکاکیشده و دارای کتیبههایی بهخط نستعلیق»، نام برد که از جمله آثار مجموعه اهدایی ابوالعلا سودآور به شمار میآیند.
از طرف دیگر این نمایشگاه مزین به ابزار و نمادهای آیینهای سوگواری محرم همچون علم، بیرق، پرچم، کُتَل، طوق و زنجیر است.
گفتنی است، کتابخانه و موزه ملی ملک در سال 1316 شمسی، توسط حاج حسین آقا ملک وقف حرم مطهر رضوی شده است و در حال حاضر به نشانی: «تهران، خیابان امام خمینی(ره)، خیابان سیتیر، خیابان یارجانی، خیابان ملل متحد(میدان مشق)»، آماده خدماترسانی به اهل هنر و تاریخ است.
