چندی دیگر سالروز تولد دکتر اصغر دادبه است و استاد در آستانه هشتادسالگی قرار دارند ولی امسال در بستر بیماری هستند و بیماری سختی بر ایشان عارض شده و دوستان و شاگردان و علاقهمندانشان نگران و اندوهگین هستند و برای شفای استاد عزیز دست بر دعا دارند.
در این شرایط، با اینکه وضع روحی خودم نیز مناسب نیست، به نظرم آمد که مروری کوتاه بر زندگی و آثار دکتر دادبه داشته باشم و بخشی از حجاب معاصرت را از روی ایشان کنار بزنم و به ویژه جوانترها و نسلهای جدید را با شخصیت ممتاز ایشان تا حدودی آشنا کنم و به تعبیر استاد در این گونه امور نباید غفلت و کوتاهی کرد چرا که «روزگار، روزگار غفلتها، سردیها، بی مهریها و غرضورزی هاست…».
وقتی به زندگی علمی دکتر اصغر دادبه نگاه میکنیم اولین نکتهای که نظر ما را جلب میکند «معلمی» ایشان است؛ افرادی که در کلاسهای استاد نشستهاند یا سخنرانیهای او را شنیدهاند و محضرش را درک کردهاند با من هم نظر هستند که دکتر دادبه الگو و نمونه بارز معلمی در روزگار ما هستند؛ خودشان اغلب میفرمایند که: «در زندگی به جز معلمی دنبال موقعیت و مقام دیگری نرفتهام و همیشه خواستهام معلم باشم و معلم بمانم».
بیان گرم و شیوا، سادهسازی مفاهیم پیچیده در مقام آموزش، طبقهبندی مطالب و هر آنچه که سبب تسهیل یادگیری میشود از ویژگیهای کلاس و درس و سخنرانیهای ایشان است. معمولاً تدریس به مدت طولانی، معلم و استاد را به مطالعه و ارائه مطالب جدید کم رغبت میکند ولی ایشان از مطالعه و پژوهش هیچ وقت غافل نبوده است و یکی از جنبههای مهم شخصیت علمی ایشان پژوهش و تألیف است. در کنار این ویژگیها، آنچه دکتر دادبه را از دیگران ممتاز میسازد اخلاق معلمی اوست؛ ایشان معلمی است که نه تنها درس و بحثش که گفتار و کردار و رفتارش نیز بر شاگردان تأثیر میگذارد. بیتفاوت نبودن نسبت به همکاران و دانشجویان و گرهگشایی از مشکلات آنها خصیصه بارز دکتر دادبه است. اگر دانشجویی مشکلی داشته باشد و با ایشان مطرح کند حتماً برای رفع آن مشکل اقدام میکند. برای دانشجوی مستعدی که نتوانسته در جایی شاغل بشود، به دوستان و آشنایان سفارش میکند و سعی میکند مشکل شغلی او را حل کند. نمونههای این ویژگی استاد بسیار است.
ویژگی دیگر استاد بین رشتهای بودن ایشان است. دکتر دادبه در دانشگاه در رشته فلسفه و کلام اسلامی تحصیل کرده است ولی دلبسته ادبیات فارسی و به ویژه ادبیات عرفانی است. دکتر دادبه قدرت تحلیل و طبقهبندی مفاهیم را از فلسفه و منطق به حوزه ادبیات آورده و آثار ارزشمند و کم نظیری پدید آورده است؛ مقالات ایشان در حوزه «سعدیپژوهی» و «حافظپژوهی» از نمونههای عالی مقالات در این حوزه هستند. در طرح برخی موضوعات در حوزه حافظپژوهی به تعبیر استاد خرمشاهی: «فضل تقدم و تقدم فضل دارند»؛ دکتر دادبه مقالات مهم و ماندگار زیادی دارند ولی اینجا میخواهم به مقاله بسیار مهم «نظریه اخلاقی- ایرانی کمآزاری» اشاره بکنم که مقالهای بین رشتهای است و از مقالاتی است که ناظر به جامعه است و هر ایرانی و هر انسانی به نظرم لازم است آن را یک بار بخواند و در آن تأمل کند.
جنبه دیگر شخصیت علمی دکتر دادبه دانشنامهنویسی است. ایشان سالهای طولانی است که به عنوان مدیر بخش ادبیات مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی فعالیت میکنند و مقالات مهمی در این دایرهالمعارف نوشتهاند که برخی از آنها، مانند مقاله «حافظ»، «جامی»، «بوستان»، «بازگشت ادبی»، «اشاعره»، «بداء»، «جبر و اختیار» و دیگر موضوعات ادبی و عرفانی و کلامی میتواند به صورت کتاب منتشر بشود و یا اینکه منتشر شده است. علاوه بر دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، ایشان در سالهای گذشته با دایرهالمعارف تشیع نیز همکاری داشتند و تعداد زیادی از مقالات این دایرةالمعارف به قلم استاد است.
جنبههای علمی و اخلاقی دکتر دادبه بسیار زیاد است و در این یادداشت نمیتوان به تمامی آنها اشاره کرد و حق مطلب را ادا کرد. برای استاد تا کنون دو جشن نامه و ارج نامه منتشر شده است که علاقهمندان میتوانند به این دو کتاب مراجعه بکنند: اول، خرد ایرانی (جشننامه دکتر اصغر دادبه)، به کوشش مجید پویان، انتشارات اندیشمندان یزد (۱۳۹۳)؛ دوم: زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر اصغر دادبه (انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۴۰۱).
در شخصیت دکتر اصغر دادبه، شور و شوق و عشق با عقلانیت از نوع خرد ایرانی و قدرت مدیریت و راهبری خردمندانه امور و وقار و فرّ استادی با تواضع جمع شده است و سالهاست که دوستان و شاگردان ایشان از مکتب او ایراندوستی، خیرخواهی، کمآزاری، گرهگشایی از مشکلات، مروت و جوانمردی و استقامت و تلاش در راه هدف آموختهاند.
برای استاد از درگاه خداوند متعال شفای عاجل آرزومندیم.
[1]
حسن اسدی تبریزی، سردبیر مجله آفاق اشراق
منبع: ایبنا